Իրավունքի տեսության և սահմանադրական իրավունքի ամբիոն

Գիտխորհրդի 2019 թվականի հունիսի 13-ի թիվ 01-07/930 հրամանագրով Պետության և իրավունքի տեսության և պատմության ու Սահմանադրական և մունիցիպալ իրավունքի ամբիոնների միաձուլման արդյունքում ձևավորվել է ՌՀՀ ԻԻ Իրավունքի տեսության և սահմանադրական իրավունքի ամբիոնը:

Ամբիոնի գործունեության շրջանակներում իրականացվում է ուսումնական գործընթացի կազմակերպման երեք փուլ՝ բակալավրիատ, մագիստրատուրա և ասպիրանտուրա։ Ուսումնական գործընթացը հիմնված է լսարանային դասերի և ինքնուրույն աշխատանքի համակցման վրա, ինչպես նաև ուսանողների ֆակուլտատիվ գիտական ​​և գործնական միջոցառումներին, ներառյալ միջազգային և ազգային կոնֆերանսներին, սեմինարներին, կլոր սեղաններին և այլ գիտական ​​միջոցառումներին ակտիվ մասնակցությամբ:

ԱՌԱՔԵԼՈՒԹՅՈՒՆ

Ամբիոնի առաքելությունն է կազմակերպել և ապահովել կրթական գործընթաց՝ նպատակ ունենալով իրավունքի տեսության և սահմանադրական իրավունքի, ինչպես նաև վարչական և վարչադատավարական իրավունքի ոլորտներում վերապատրաստել բարձր որակավորում ունեցող իրավաբաններ:

Ամբիոնի նպատակներն են.

Ակտիվ գիտական ​​գործունեության ծավալում ինչպես դասախոսական կազմի, այնպես էլ ուսանողների կողմից:  Ամբիոնի համար հատկապես կարևոր է ուսանողների գիտական ​​գործունեությունը, որոնց համար ամբիոնի ողջ գործունեությունը հիմնված է խոսքի ազատության և գիտական ​​ստեղծագործության սկզբունքների վրա:

Ուսանողների ազատ գիտական ​​գործունեության սկզբունքի իրականացման ապահովում, որն արտահայտվում է ուսանողների գիտական ​​հետազոտությունների ուղղություններն ինքնուրույն ընտրելու անսահմանափակ հնարավորությամբ, որն ապահովվում է դասախոսական կազմի ներկայացուցիչների աջակցությամբ և ուղղորդմամբ:

Բակալավրիատի ուսումնական ծրագրում իրավագիտության տարբեր ճյուղերում արտասովոր և միջառարկայական առարկաների մշակում և ներդրում, այդ առարկաների մասնագետների նպատակային վերապատրաստման կազմակերպում, այդ թվում՝ ամբիոնի պրոֆեսորադասախոսական կազմի մեջ նրանց հետագա ընդգրկում:

Ուսումնական պլանին համապատասխան ռուսերեն և հայերեն լեզուներով դասագրքերի պատրաստում, «Իրավագիտություն» ուղղության հայերեն և ռուսերեն սեկտորների ուսումնական գործընթացի մշակման կազմակերպում:

Ներկայումս Հայաստանում նմանը չունեցող «Վարչական իրավունք և դատավարություն», «Առողջապահական իրավունք» մագիստրոսական ծրագրերի նպատակաուղղված և կայուն զարգացում:

ԳԻՏԱԿԱՆ ՈՒՂՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Իրավունքի տեսության և սահմանադրական իրավունքի ամբիոնը մեծ դեր է խաղում Իրավունքի ինստիտուտի գիտահետազոտական ​​կյանքի զարգացման գործում: Ամբիոնն առանձնանում է ՀՀ, ՌԴ և արտասահմանյան այլ բուհերի համապատասխան առաջատար ինստիտուտների և բուհերի հետ համագործակցությամբ պետական-իրավական զարգացման և գործունեության արդի հիմնախնդիրների վերաբերյալ գիտական ​​հրապարակումներով:

Ամբիոնի հիմնական գիտահետազոտական ​​ուղղություններն են.

1. Իրավահասկացության խնդիրներ. ժամանակակից մոտեցումներ,
2. Պետության և իրավունքի տեսության հիմնախնդիրներ,
3. Համեմատական ​​իրավունքի ժամանակակից հիմնախնդիրները. Ռոմանոգերմանական և Անգլոսաքսոնական իրավական համակարգերի սերտաճման խնդիրները։
4. Ռազմական դրության ժամանակ պետության ​​և առանձին պետական ​​մարմինների գործառույթների վերլուծություն
5. Արհեստական ​​բանականության տեղի ուսումնասիրությունը իրավունքի տեսության մեջ և սահմանադրական իրավունքի համակարգում
6. Հանրային իրավունքի նկատմամբ վստահության պաշտպանության սահմանադրական սկզբունքների ուսումնասիրություն
7. Լռության իրավական նշանակության վերլուծություն՝ որպես հասարակա-իրավական կամքի դրսևորման ձև։
8. Վարչական վարույթում առկա իրավական հարցերի և խնդիրների ուսումնասիրություն
9. Օրենքին հակառակ (contra legem) իրավունքի զարգացման դոկտրինա։
10. Իրավունքի զարգացման մեթոդաբանությունը փակ օրենսդրական ցուցակների պայմաններում։
11. Կոլիզիոն իրավունքի տեսական և գործնական հիմնախնդիրներ։

1. Ղամբարյան Ա.Ս. Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարություն (օրենսդրությունը, սկզբունքները և սուբյեկտները)// Գիտաուսումնական ձեռնարկ, Ղազարյան Ա․ Թադևոսյան Ա․   Գիտ․ խմբ․ Ա․ Ղամբարյան․ Եր.։ Տիգրան Մեծ, 2024. 584 էջ  
2. Ղամբարյան Ա.Ս. Իրավունքի ընդհանուր տեսության հիմնախնդիրները// Ուսումնական ձեռնարկ, Գիտ. խմբ. Ա. Ղամբարյան։ Եր․։ Քոփի Փրինթ, 2024․ 492 էջ 
3. Иерархия и координация источников права: теоретические и сравнительные аспекты.// монография, Под ред. А.А. Васильева. Авт.кол. А.А. Васильев, Я. Стоилов, Е.А. Фролова, А.С. Гамбарян. М.: ИНФРА-М, 2025. 475 с. 
4. Ղամբարյան Ա.Ս. Ապացուցման միջոցները և ապացուցումը Հայաստանի Հանրապետության քրեական aդատավարությունում։//  Գիտաուսումնական ձեռնարկ. Գիտ. խմբ. Ա. Ղամբարյան. Եր.։ ՀՌՀ հրատ., 2025, 615 էջ  
5. Гамбарян А.С. Юридическая концепция революции и судебное применение доктрины Г. Кельзена// Монография, в соав. Дабагян В.В.  СПб.: Алетейя, 2025. 260 с.
6. Պետության և իրավունքի տեսություն (սխեմաներ և իրավիճակային խնդիրներ)/  Ա.Ղամբարյան Հ.Ստեփանյան, Ուսումնական ձեռնարկ. «Տիր» հրատարակչություն, Երևան 2024, 303 էջ։
7. Թորոսյան Ս.Լ.  «ՀՀ Սահմանադրությունը մեկնաբանություններով. Երկրորդ մաս», Երևան 2025
8. Փխրիկյան Ա. "Լեռնային Ղարաբաղից բռնի տեղահանված անձի իրավական հարցերի սեղանի գիրք" , Երևան 2025 /համահեղինակությամբ/
9. Հակոբյան Լ.Ա. Հովհաննիսյան Ն․ Երիտասարդների մասնկացությունն ընտրություններին․ երիտասարդ ընտրողների ընտրական ակտիվության բարձրացումը Հայաստանի Հանրապետությունում։// դասագիրք, Հայրապետ, 2024. 200 էջ  
10. Акопян Л., Асатрян А. Средства массовой информации в демокаратическом обществе: опыт Республики Армения / Л. Акопян, А. Асатрян.– Ер.։ Изд-во «Айрапет», 2025.– 144 с.

1. Гамбарян А.С. Международный круглый стол.  Клуб Правовой доктрины Севастопольский филиал Института законодательства и сравнительного правоведения при Правительстве РФ//24 августа 2025 (участие в дистанционном формате)
2. Гамбарян А.С. ΧVΙΙ Международная научно-практическая конференция на тему «Слепая рецепция зарубежных норм (Imitatio peregrina) в УПК Армении: причины и последствия// "НАУЧНАЯ ШКОЛА УГОЛОВНОГО ПРОЦЕССА И КРИМИНАЛИСТИКИ СПБГУ. НАУКА, ЗАКОН, ПРАКТИКА”, 27-28 июня 2025 год
3. Ստեփանյան Հ.Ա. «Թվայնացում․նորարարություն, բիզնես» խորագրով միջազգային գիտաժողով/ «Աշխատանքային իրավունքի իրացման հիմնախնդիրները նորագույն տեխնոլոգիաների զարգացման ժամանակաշրջանում»/ զեկույց/ համահեղինակներ Արմինե Խառատյան, Աշոտ Հայրապետյան//13-14 մարտի 2025/ ՀՊՏՀ
4. Ստեփանյան Հ.Ա. Պետության և պետականության ընկալումները արդի միջազգային հարաբերություններում// կլոր սեղան-քննարկում /Գլաձոր համալսարան, 27․03․2025
5. Ստեփանյան Հ.Ա. Արհեստական բանականություն ԱԲ ներուժը կրթական միջավայրում// Երևանի «Գլաձոր» համալսարան, 27.07.2025
6. Акопян Л.А. «Пределы вмешательства в свободу выражения в рамках предвыборной агитации» научный доклад в рамках VIII Всероссийской с международным участием научно-практической конференции «Тенденции развития юридической науки на современном этапе», Кемерово, 16 – 17 мая 2025 года
7. Акопян Л.А. «Совершенствование подготовки организаторов выборов: опыт и подходы Армении» доклад в рамках ИССЫК-КУЛЬСКОГО ЭЛЕКТОРАЛЬНОГО ФОРУМА «СОВРЕМЕННЫЕ ПОДХОДЫ К ЭЛЕКТОРАЛЬНОМУ УЧАСТИЮ: ОТ ТЕОРИИ К ПРАКТИКЕ», Кыргызстан, 25-28 июня 2025 г.
8. Бадарян М. Форум «Человеческий капитал 2025» г.Алма-Ата (Республики Казахстан)// август 2025 года. 
9. Սարկիսով Հ.Ա. ՀՀ ՊՆՎ. Սարգսյանի անվան Ռազմական Ակադեմիայի Ռազմականգիտության ապագան ՀՀ Զինված Ուժերի կերպափոխման համատեքստում. Գալիք պատերազմների մարտահրավերները և դրանց արդյունավետ հաղթահարման ուղիները գիտագործնական կոնֆերանս. Զեկույց (թեմա)՝ Հայաստանի Հանրապետության անվտնագության խորհրդի սահմանադրաիրավական կարգավիճակի արդի հիմնախնդիրները// Փետրվարի 6-7, 2025 թ.
10. Саркисов Г.А. Международная студенческая годичная научная конференция РАУ. Тема доклада «ՀՀ նոր Սահմանադրության ընդունումը ազգային անվտնագության համատեքստում»// 21-23, апрель, 2025 г.

1. Ղամբարյան Ա.Ս. Ենթաօրենսդրական ակտ ընդունելու՝ «օրենքի հիման վրա» և  «լիազորող նորմի» պայմանները// Բանբեր Երևանի համալսարանի. Իրավագիտություն 2024, Vol. 15, № 1(40), էջեր 7-28 
2. Ղամբարյան Ա.Ս. Քննչական գործողության կատարումը տեսակապի միջոցով// Օրինականություն, 2024, № 135, էջեր 17-36 
3. Ղամբարյան Ա.Ս. Իրավաընկալումը և contra legem իրավունքի զարգացումը // ՀՀ սահմանադրական դատարանի տեղեկագիր, 2024, № 2 (114) էջեր 11-48 
4. Ղամբարյան Ա.Ս. Contra legem իրավունքի զարգացման քողարկումը և կանոնին հետևելու պարադոքսը // Բանբեր արդարադատության ակադեմիայի, 2024, № 2 (12), էջեր 42-54 
5. Ղամբարյան Ա.Ս. Փորձաքննության համար նմուշ ստանալը՝ ՀՀ քրեական դատավարությունում // Օրենքի պատվար, 2024, № 18, էջեր 41-58 
6. Ղամբարյան Ա.Ս. Contra legem իրավունքի զարգացման լեգիտիմացումը և զսպումների կառուցակարգերը // Բանբեր Երևանի համալսարանի. Իրավագիտություն 2024, Vol. 15, № 2(41), էջեր 70-93 
7. Ղամբարյան Ա.Ս. Քրեադատավարական ապացույցների թույլատրելիության  սահմանադրաիրավական կանոնները // Օրինականություն, 2024, № 136, էջեր 35-65 
8. Ղամբարյան Ա.Ս. Օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված ապացույցների օգտագործման արգելքները // Գիտական Արցախ, 2024, №4 (23), էջեր 12-24 
9. Гамбарян А.С. Развитие уголовно-процессуального права Армении вне закона (extra legem) и вопреки закону (contra legem) // Вестник Санкт-Петербургского университета. 2024. Право, 15 (1), С. 206–224 scopus 
10. Гамбарян А.С. Новая искренность политико-правовой системы метамодерна  // Юридическая наука и практика: Вестник Нижегородской академии МВД России. 2025. № 2 (70). С. 14–19. https://doi.org/10.36511/2078-5356 ВАК (категория 1) 
11. Ղամբարյան Ա.Ս. Իրավունքի extra legem և contra legem զարգացումն օրենսդրական փակ ցանկերի պարագայում // ՀՀ սահմանադրական դատարանի տեղեկագիր, 2025, № 1 (118) էջեր 9-41 DOI: 10.59560/18291155-2025.1-9 
12. Ղամբարյան Ա.Ս. Օրենսդրական փակ ցանկերի տեսա-իրավական հիմքերը // Հանրային կառավարում, 2025, Vol. 22, № 1, էջեր 163-179 DOI: 10.55490/18290167-2025.1-163 
13. Ղամբարյան Ա.Ս. Մետամոդեռնի արդարադատությունը․ տատանումները մոդեռնի և հետմոդեռնի գերակայությունների միջև// Օրենքի պատվար, 2025, № 19, էջեր 99-117 DOI: 10.63925/18294847-2025.19op-17 
14. Ղամբարյան Ա.Ս. Միջազգային պայմանագրին հակասելու հիմքով ենթաօրենսդրական ակտերն անվավեր ճանաչելը (մեթոդաբանական և վարչադատավարական հիմնախնդիրները ) // Օրենքի պատվար, 2025, № 19, էջեր 61-98 DOI: 10.63925/18294847-2025.19op-06 
15. Ղամբարյան Ա.Ս. Оրենսդրական փակ ցանկերի սիմուլյակրերը // Հանրային կառավարում, 2025, Vol. 23, № 2
16. Ղամբարյան Ա.Ս. Ապացուցման ֆորմալ միջոցների մեթոդաբանական հարցերը // Օրինականություն, 2025, № 137, 29-42 doi.org 10.59821/18294219-2025.1-gaf01 
17. Гамбарян А.С. Институциональная система развития права вопреки закрытому законодательному перечню // Բանբեր Երևանի համալսարանի. Իրավագիտություն                        2025, Vol. 16, № 1 (42), էջեր 6-18 https://doi.org/10.46991/BYSU.C/2025.16.1.006  
18. Ղամբարյան Ա.Ս. ՀՀ-ում օրենքով չնախատեսված լիազորության ճանաչումն օրենսդրական փակ ցանկերում // ՀՀ սահմանադրական դատարանի տեղեկագիր, 2025, № 2 (119) էջեր 8-44 DOI: 10.59560/18291155-2025.2-9 
19. Ղամբարյան Ա.Ս. Գրավը՝ որպես խափանման միջոց (կիրառման հիմնախնդիրները) // Օրենքի պատվար, 2025, № 20, էջեր 37
20. Ղամբարյան Ա.Ս. Սեփականությունից զրկելու սահմանադրականության հարցերը ՀՀ քրեական դատավարությունում // Բանբեր արդարադատության ակադեմիայի, 2025, № 2 (12), էջեր 42-54 
21. Гамбарян А.С. «Слепая рецепция зарубежных норм (Imitatio peregrina) в УПК Армении: причины и последствия»//по итогам ΧVΙΙ Международной научно-практической конференции // "НАУЧНАЯ ШКОЛА УГОЛОВНОГО ПРОЦЕССА И КРИМИНАЛИСТИКИ СПБГУ. НАУКА, ЗАКОН, ПРАКТИКА”, 27-28 июня 2025 год
22. Даллакян Л.Г.  Генетическая дискриминация и международно правовые основы запрета дискриминации по генетическим признакам // Шестнадцатая годовая научная конференция. Социально-гуманитарные науки. Часть I. 2024. С. 233-234.
23. Zarikyan K. JUDICAL REVIEW OF ADMINISTRATIVE REGULATIONS: CONSTITUTIONAL JUSTICE VS ADMINISTRATIVE JUSTICE",  The POLITNOMOS Journal of Political and Legal Studies, 3(2), 2024, 71-83
24. Khandanyan R. Criteria for identification of local legal acts in the Republic of Armenia// <<University and society>> multidisciplilnary journal of the university of Cienfuegos, 2024, 16(2), WoS
25. Khandanyan R. AUTONOMOUS AND SECTORL PERCEPTION OF THE CONCEPT OF "JUSTICE " AND ITS RELATION TO JUDICAL CONTROL// Edelweiss applied science and technology, 8(5),2024, 829-833, Scopus
26. Khandanyan R. Некоторые проблемы судебного контроля за законностью нормативно-правовых актов в советском праве// Право и политология, 2(41), 2024, , WoS
27. Հակոբյան Լ.Ա. Գենդերային քվոտան ընտրական իրավունքում. պոզիտիվ խտրականությու՞ն, թե՞ համամասնության «աղավաղում»// Հանրային կառավարում, Երևան 2024. 324-332 էջեր
28.  Ստեփանյան Հ.Ա. Անձնական և ընտաներկան կյանքի անձեռնմխելիության իրավունքի սահմանափակումը որպես ժողովրդավարական հասարակությունում անհրաժեշտ միջոց, Նոր աշխարհակարգը և Հայաստանը (Զարգացումներ, մարտահրավերներ, այլընտրանքներ)// Վան Արյան 2024, էջեր 73-90
29. Ստեփանյան Հ.Ա. Գործատուի նախաձեռնությամբ աշխատանքային պայմանագիրը լուծելու իրավական կարգավորման առանձնահատկությունները Հայաստանի Հանրապետությունում/ համահեղինակ՝ Ժ. Սարգսյան, Սահմանադրական դատարանի տեղեկագիր, 2(119) 2025, 127-146 էջեր
30. Ստեփանյան Հ.Ա. Կրոնական փոքրամասնությունների կրթության իրավունքի իրացման արդի հիմնախնդիրները ՀՀ-ում/ համահեղինակ՝ Տ. Միքայելյան, “Сборник статей исследовательских и научных работ”, Սլավոնական համալսարան, Երևան 2025 (ներկայացված է տպագրության)
31. Ստեփանյան Հ.Ա. Կրթության դերը ազգային ինքնության պահպանման, ազգային գաղափարախոսական արժեքների ամրապնդման գործում/ համահեղինակ՝Ն. Պետրոսյան, Գլաձոր-35, Հոդվածների հոբելյանական ժողովածու  2025, N 11․(ներկայացված է տպագրության)
32. Hasmik Stepanyan Current Challenges in the Implementation of Labour Rights in the Era of Technological Advancements/ Ashot S. Hayrapetyan, and Armine A. Kharatyan/  "Artificial Intelligence in Socio-Economic Systems – Novel Human-centric Solutions and Applications", серия "Studies in Computational Intelligence", издательство Springer. 2025 (ներկայացված է տպագրության)
33. Khachatryan M. Economic efficiency and legal aspects of modeling health determinants in public health management, Alternative Quarterly Academic Journal Economy & Management, April-June (N2), Yerevan, Armenia, 2025
34. Շաքարյան Թ. Միջազգային պայմանագրին հակասելու հիմքով ենթաօրենսդրական ակտերն անվավեր ճանաչելը (մեթոդաբանական և վարչադատավարական հիմնախնդիրնրը), Օրենքի պատվար, գիտաուսումնական ամսագիր, Ա.Ղամբարյան, Մ.Մուրադյան,  2025, № 19, էջեր 61-97
35. Բաղդասարյան Ս.Հ. Պաշտպանական հարաբերությունների սահմանադրական կարգավորման իրավատեխնիկական և ինստիտուցիոնալ առանձնահատկությունները//Հայկական բանակ, Երևան 2024.  24-35 էջեր
36. Հարությունյան Ա.Ա. Սահմանադրականությունը պոպուլիզմի դարաշրջանում․ հայաստանյան իրականություն// Հանրային կառավարման արդի 30 հիմնախնդիրները, Երևան 2024.  302-308 էջեր
37. Հարությունյան Ա.Ա. Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրական ցիկլերը// ՀՀ Սահմանադրական դատարանի տեղեկագիր, Երևան 2024.  116-132 էջեր
38. Հակոբյանի  Դ.Է. Չճանաչված պետությունների իրավական կարգավիճակի ընդհանուր օրինաչափություններն ու առանձնահատկությունները// ՀՀ սահմանադրական դատարան «Տեղեկագիր» թիվ 2 (114) 2024 Երևան 2024, էջ 163-179
39. Հակոբյանի  Դ.Է. Սահմանադրական  կարգի հասկացության խնդիրները դրանցում համընդհանրության ու կոնկրետության արտացոլման համատեքստում// ՀՀ սահմանադրական դատարան «Տեղեկագիր» թիվ 1 (118) 2025 Երևան 2025, էջ 123-131
40. Սարկիսով Հ.Ա. Հայաստանի Հանրապետության եւ Ադրբեջանական Հանրապետության Ազգային անվտանգության// Սահմանադրական դատարանի Տեղեկագիր, Երևան 2024
41. Սարկիսով Հ.Ա. Ազգային անվտանգության խորհրդի ստեղծման պատմական ակունքները եւ ինստիտուտի զարգացումը//// Սահմանադրական դատարանի Տեղեկագիր, Երևան 2024,  էջ 181-194
42. Սարկիսով Հ.Ա. Ազգային անվտնագության խորհրդի ստեղծման պատմական ակունքները և ինստիտուտի զարգացումը Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրական դատարան տեղեկագիր// Ապրիլ, 2025թ.

ԲԱԿԱԼԱՎՐԻ ԱՍՏԻՃԱՆ

Ամբիոնի բակալավրիատի առարկաները ուսումնական գործընթացի հիմնաքարն են, քանի որ դրանք ուսանողներին տալիս են գիտելիքներ պետության և իրավունքի հիմնական կատեգորիաների մասին, գիտելիքներ են փոխանցում հասարակության պետաիրավական կյանքի զարգացման ամենաընդհանուր միտումների և օրինաչափությունների մասին, ուսումնասիրում են պետաիրավական ինստիտուտների զարգացումը և ուսանողների մոտ ձևավորում ընդհանուր իրավական մշակույթի և իրավական մտածողության ամուր հիմքեր։

ՄԱԳԻՍՏՐԱՏՈՒՐԱ

Իրավունքի տեսության և սահմանադրական իրավունքի ամբիոնը սպասարկում է հետևյալ մագիստրոսական ծրագրերը.

40.04.01 / 042101.10.7 «Առողջապահական իրավունք» / «Здравоохранительное право»
40.04.01 «Վարչական իրավունք և դատավարություն»  / «Административное право и судопроизводство» 
042101.02.7 «Սահմանադրական իրավունք, պետության և իրավունքի տեսություն»/ «Конституционное право, теория государства и права»​​​​

ԱՍՊԻՐԱՆՏՈՒՐԱ

ՌՀՀ ԻԻ Իրավունքի տեսության և սահմանադրական իրավունքի ամբիոնը համակարգում է ասպիրանտների գիտական ​​վերապատրաստումը հետևյալ մասնագիտություններով.

5.1.1. Տեսական-պատմական իրավական գիտություններ

5.1.2. Հանրային-իրավական (պետաիրավական) գիտություններ